System kaucyjny to rozwiązanie, które ma na celu zwiększenie poziomu recyklingu opakowań i zmniejszenie ilości odpadów w środowisku. W wielu krajach Europy funkcjonuje od lat i cieszy się dużą skutecznością. W Polsce system działa od 1 października 2025 roku dlatego warto wiedzieć, co zmienił w codziennych zakupach i gospodarowaniu odpadami.



Jakie opakowania zostały objęte systemem?

W polskim systemie kaucyjnym znajdują się:

  • plastikowe butelki do 3 litrów
  • puszki metalowe do 1 litra
  • szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra

WAŻNE: Kaucja zostanie naliczona tylko za butelki i puszki z naklejką informującą o naliczeniu kaucji i tylko one podlegają zwrotowi w automatach oraz w punktach zwrotu (sklepach).


Kwota kaucji nie jest wliczona w cenę napoju na sklepowej półce. Jej wysokość jest widoczna na etykiecie opakowania - jest częścią znaku kaucji. Kaucja za opakowanie napoju ze znakiem kaucji jest pobierana przy zakupie, np. przy kasie w sklepie lub w automacie z napojami. Na paragonie pojawia się osobno, jako oddzielna pozycja.

WAŻNE: paragon nie będzie potrzebny, aby odzyskać kaucję. Aby otrzymać zwrot środków, opakowanie musi mieć nienaruszony znak kaucji i czytelny kod kreskowy, dlatego zwracanych opakowań nie należy zgniatać ani uszkadzać.

Za działanie systemu kaucyjnego w Polsce odpowiadają operatorzy, czyli podmioty, które organizują współpracę między producentami, a punktami sprzedaży (sklepami) oraz odpowiadają za zbiórkę opakowań objętych systemem.

WAŻNE: W sprzedaży będą napoje zarówno w opakowaniach będących w systemie,jak i te, które zostały wyprodukowane wcześniej (do wyczerpania ich zapasów). Kaucja zostanie naliczona i później zwrócona wyłącznie za opakowanie oznaczone naklejką „kaucja”.


Dlaczego wprowadzono system kaucyjny?

Główne cele to:

  • Zmniejszenie ilości odpadów w środowisku. W krajach z systemem kaucyjnym poziom recyklingu opakowań objętych systemem sięga nawet 90%.
  • Wyższa jakość surowca. Zebrane selektywnie butelki czy puszki są czystsze i lepiej nadają się do ponownego przetworzenia.
  • Spełnienie wymagań unijnych. UE zobowiązuje państwa do osiągania wysokich poziomów zbiórki i recyklingu, szczególnie plastiku.


Na czym polega system kaucyjny?

  • Kaucja doliczana przy kasie
    Przy zakupie napojów w opakowaniach oznaczonych naklejką systemu pobierana będzie kaucja.
    WAŻNE: Kaucja pojawia się na paragonie dopiero przy kasie, nie jest uwzględniana na etykiecie z ceną produktu.
  • Każdy sklep pobiera kaucję
    Jeśli sklep sprzedaje napoje w opakowaniach objętych systemem, musi pobierać kaucję – niezależnie od powierzchni czy profilu działalności.
    WAŻNE: Liczy się asortyment, a nie typ sklepu.
  • Liczy się oznakowanie
    Zwrotowi podlegają tylko opakowania z naklejką systemu kaucyjnego.
    WAŻNE: Za opakowania bez tej naklejki kaucja nie zostanie wypłacona.
  • Zwrot bez paragonu
    Kaucję odzyskasz przy oddaniu opakowania z naklejką systemu.
    WAŻNE: Paragon nie jest potrzebny.
  • Zwrot w dowolnym punkcie zbiórki
    • Sklepy > 200 m²: obowiązek prowadzenia punktu zbiórki.
    • Sklepy < 200 m²: możliwość dobrowolnego udziału
    WAŻNE: Nie zgniataj opakowań przed oddaniem.
  • Punkt zbiórki w każdej gminie
    Na terenie każdej gminy musi być zlokalizowany co najmniej jeden stacjonarny punkt odbioru.
    WAŻNE: Punkty mogą działać także poza sklepami.

Więcej na: https://www.gov.pl/web/klimat/system-kaucyjny


Jak przygotować opakowanie do zwrotu?

  • Opróżnij je - opakowanie powinno być puste.
  • Nie musisz myć opakowania.
  • Pozostaw nakrętkę - trafia razem z opakowaniem do recyklingu.
  • Zachowaj nienaruszone opakowanie – naklejka ze znakiem kaucji i kod kreskowy muszą być czytelne, aby można było je prawidłowo zidentyfikować.

Oddając butelkę objętą kaucją w automacie lub w punkcie zbiórki (np. w pobliskim sklepie), otrzymujesz zwrot pobranej kaucji.

Co system zmieni w praktyce?

Dla konsumentów

  • Możliwość oddawania butelek i puszek - w zamian odzysk pieniędzy (kaucji).
  • Mniej odpadów w domowym koszu.
  • Zbieranie opakowań z kaucją osobno w celu późniejszego oddania do automatu lub punktu zwrotu.
  • Możliwość korzystania z automatów lub punktów zwrotu w sklepie, przy okazji zakupów.

Dla sklepów

  • Obowiązek uczestnictwa dla dużych placówek.
  • Potrzeba wygospodarowania dodatkowej przestrzeni na magazynowanie opakowań.
  • Prowadzenie rozliczeń z operatorem systemu.

Dla środowiska

  • Mniej odpadów opakowaniowych w lasach, parkach i rzekach.
  • Ograniczenie produkcji nowych tworzyw dzięki recyklingowi.


Fakty o systemie kaucyjnym

  • System działa skutecznie w innych krajach
    Niemcy, Litwa, Finlandia czy Dania odnotowują odzysk butelek i puszek na poziomie 85–95%.
  • Paragon nie jest potrzebny
    Jedynym warunkiem jest zwrócenie opakowania zgodnego z systemem (nieuszkodzonego i z czytelnym kodem).
  • System ograniczy zaśmiecanie
    W krajach, w których funkcjonuje system kaucyjny liczba wyrzucanych butelek i puszek w przestrzeni publicznej znacząco spadła (opakowanie ma wartość). Jednak dzikie wysypiska to nie tylko opakowania, to również inne odpady jak gruz czy opony, na nie system kaucyjny nie ma wpływu.
  • Jeśli ktoś nie odda opakowania, może stracić pieniądze
    Tak. Kaucja jest zwracana wyłącznie wtedy, gdy klient zwróci opakowanie. Jeśli wyrzuci je do kosza lub zostawi w domu – traci możliwość odzyskania zapłaconej kaucji. Nieodebrana przez konsumentów kaucja trafi do operatora i będzie przeznaczona na finansowanie systemu.
  • Kaucja pomaga osiągnąć unijne cele środowiskowe
    Unia Europejska wymaga zebrania 77% butelek PET w 2025 r. i 90% w 2029 r. Bez systemu kaucyjnego osiągnięcie takich liczb będzie trudne do wykonania.


Mity systemu kaucyjnego


Podsumowanie

System kaucyjny to nowe rozwiązanie w Polsce, choć od lat z powodzeniem funkcjonuje w wielu krajach Europy. Kaucja za opakowanie oznaczone naklejką systemu jest doliczana przy zakupie. W celu odzyskania pieniędzy wystarczy zwrócić puste opakowanie w sklepie lub innym punkcie zbiórki. To działanie wymaga wypracowania nowych nawyków i odrobiny przyzwyczajenia. Jak przy każdej zmianie, początki mogą być trudne, ale z czasem cały proces stanie się naturalną, codzienną rutyną.


Źródło: K-ROŚ/Stowarzyszenie Metropolia Krakowska/Ministerstwo Klimatu i Środowiska

Fotografia dotycząca System kaucyjny w Polsce – jak działa, po co powstał i co naprawdę zmienia?