Cudowny materiał czy tykająca bomba zegarowa? Azbest, który miał chronić nasze domy przed ogniem, okazał się śmiertelnym zagrożeniem dla płuc. W Polsce wciąż mamy do usunięcia ponad 7 milionów ton wyrobów zawierających ten minerał. Sprawdź, co musisz zrobić, jeśli masz eternit na dachu, dlaczego pod żadnym pozorem nie wolno go usuwać samodzielnie i na jaką pomoc ze strony gminy możesz liczyć.
Czym jest azbest?
Azbest to ogólna nazwa grupy naturalnych minerałów o włóknistej strukturze. Jego nazwa pochodzi z języka greckiego i oznacza „niezniszczalny”. Charakteryzuje się wyjątkowymi właściwościami m.in. odpornością na bardzo wysoką temperaturę (nawet do blisko 1500°C), dużą wytrzymałością mechaniczną oraz dobrą izolacyjnością cieplną i elektryczną. To właśnie te cechy sprawiły, że przez wiele lat był uznawany za „materiał idealny”. Niestety, po wielu latach użytkowania odkryto, że materiał jest również silnie rakotwórczy.
Jak powstał azbest?
Azbest jest minerałem naturalnym – powstaje w wyniku procesów geologicznych zachodzących w skorupie ziemskiej. Tworzy się w skałach metamorficznych, gdzie pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury powstają włókniste struktury krzemianowe. Nie jest więc materiałem sztucznym – człowiek jedynie wydobywał go
i przetwarzał.
Do czego był wykorzystywany?
Największą popularność azbest zdobył w XX wieku, szczególnie w budownictwie
i przemyśle. Stosowano go m.in. do:
- pokryć dachowych (tzw. eternit),
- płyt elewacyjnych i balkonowych,
- rur wodociągowych i kanalizacyjnych,
- izolacji termicznej i przeciwpożarowej,
- okładzin hamulcowych i sprzęgieł.
Kiedy odkryto, że azbest jest szkodliwy?
Pierwsze podejrzenia pojawiły się już na początku XX wieku, ale dopiero w jego drugiej połowie jednoznacznie potwierdzono jego silne działanie rakotwórcze.
Dziś wiadomo, że:
- włókna azbestu są mikroskopijne i łatwo dostają się do płuc,
- organizm nie potrafi ich usunąć,
- choroby mogą ujawnić się dopiero po 10–40 latach.
Powoduje m.in.:
- pylicę azbestową (azbestozę),
- raka płuc,
- międzybłoniaka opłucnej (bardzo groźny nowotwór).
Kiedy zakazano stosowania azbestu?
W 1997 roku weszła w życie ustawa zakazująca stosowania azbestu, a rok później zakończono w Polsce produkcję wyrobów azbestowych. W 1999 roku wprowadzono zakaz obrotu azbestem.
Ile azbestu pozostało i do kiedy trzeba go usunąć?
Zgodnie z danymi dostępnymi w Bazie Azbestowej Ministerstwa Rozwoju i Technologii, zinwentaryzowanych i nieuszkodliwionych pozostaje ponad 7 milionów ton wyrobów zawierających azbest.
Zgodnie z Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032 (POKzA 2009-2032) wszystkie wyroby zawierające azbest muszą zostać usunięte do 2032 roku. Jednak raporty wskazują, że tempo usuwania jest zbyt wolne i termin może nie zostać dotrzymany. Według raportu NIK z 2022 roku w obecnym tempie wyroby azbestowe zostaną usunięte za około 60 lat.
Obowiązki mieszkańca i Gminy
Jeśli w swoim gospodarstwie posiadasz wyroby z azbestu (np. dach z eternitu), masz obowiązek:
- zgłosić jego posiadanie do urzędu gminy (jeżeli nie jesteś pewien, czy zgłaszałeś lub może gmina przeprowadziła inwentaryzacje na swoim terenie, spytaj w swoim urzędzie). Możesz również sprawdzić czy twoja nieruchomość znajduje się w elektronicznym Systemie Informacji Przestrzennej do monitorowania realizacji POKzA 2009-2032,
- kontrolować stan techniczny materiału,
- nie usuwać go samodzielnie,
- zlecić usunięcie wyłącznie wyspecjalizowanej firmie.
Samodzielne usuwanie wyrobów z azbestu jest nielegalne i niebezpieczne.
Gmina ma obowiązek:
- prowadzić ewidencję (bazę azbestową),
- informować mieszkańców o zagrożeniach,
- organizować i współfinansować usuwanie azbestu,
- kontrolować postęp usuwania wyrobów azbestowych.
Jak wygląda usuwanie azbestu przez profesjonalną firmę?
Proces usuwania jest ściśle kontrolowany i obejmuje:
- Zgłoszenie prac do odpowiednich instytucji (sanepid, nadzór budowlany).
- Zabezpieczenie terenu i użycie specjalistycznych środków ochrony.
- Demontaż na mokro (aby ograniczyć pylenie).
- Szczelne pakowanie w folię i oznakowanie jako odpad niebezpieczny.
- Transport do specjalnych składowisk.
- Utylizacja (składowanie) – nie wolno go ponownie używać.
Azbest był przez lata niezwykle popularnym materiałem budowlanym, ale okazał się jednym z najbardziej niebezpiecznych dla zdrowia. Dziś jego stosowanie jest zakazane, a Polska realizuje program całkowitego usunięcia do 2032 roku.
Najważniejsze zasady:
- nie usuwaj azbestu samodzielnie,
- zgłoś wyrób z azbestu do gminy,
- współpracuj wyłącznie z uprawnionymi, profesjonalnymi firmami.
Więcej informacji o usuwaniu azbestu znajduje się na stronie Ministerstwa Rozwoju i Technologii.
Źródło: K-OŚ/Stowarzyszenie Metropolia Krakowska
