Mija dokładnie 45 lat od momentu, który na zawsze odmienił losy Skawiny i jej mieszkańców. 7 stycznia 1981 roku, pod wpływem bezprecedensowych nacisków społecznych i rodzącego się ruchu ekologicznego, zapadła decyzja o zamknięciu wydziału elektrolizy w skawińskiej Hucie Aluminium. To wydarzenie, będące jednym z pierwszych wielkich zwycięstw obywatelskich w PRL, do dziś pozostaje symbolem walki o prawo do życia w czystym środowisku.
Walka o każde oddech
Decyzja podjęta w 1981 roku przez ówczesnego prezydenta Krakowa Józefa Gajewicza oraz ministra hutnictwa Zdzisława Szałajdę była odpowiedzią na narastającą falę protestów. Skawina, będąca „sztandarową inwestycją” planu 6-letniego, przez dekady płaciła najwyższą cenę za produkcję aluminium opartą na przestarzałych, toksycznych technologiach z ZSRR.
Kluczowe fakty o historycznej batalii:
- Zabójczy fluor: Wydział elektrolizy emitował ogromne ilości związków fluoru, które doprowadziły do skażenia wód, usychania lasów i masowych zachorowań na fluorozę – zarówno u pracowników, jak i u dzieci.
- Siła ekspertów: W likwidację huty zaangażowani byli wybitni naukowcy, w tym prof. Władysław Grodziński z UJ oraz aktywiści Polskiego Klubu Ekologicznego.
- Rola wolnych mediów: Walkę o „czyste niebo nad Skawiną” wspierały odważne publikacje w ówczesnej „Gazecie Krakowskiej” pod redakcją Macieja Szumowskiego.
Historii ciąg dalszy
W latach 70. było to już jednak nie do ukrycia. Okolice huty stały się rejonem klęski ekologicznej. Fluor wydzielający się w trakcie elektrolizy oraz odpady poprodukcyjne porzucane na polach i sypane w drogi czyniły spustoszenie. Niezdatna do picia woda, usychające drzewa, coraz więcej stwierdzanych chorób u ludzi dorosłych i deformacji u dzieci spowodowały, że żądania zamknięcia huty stały się powszechne. Po Sierpniu 1980 r., w czasie „Solidarności”, takie żądania zostały postawione publicznie. W sukurs przyszły publikacje w kierowanej przez Macieja Szumowskiego "Gazecie Krakowskiej". Ogromną rolę z likwidacji huty odegrał prof. Władysław Grodziński, założyciel Instytutu Biologii Środowiskowej Uniwersytetu Jagiellońskiego, jeden z prekursorów ruchów ekologicznych w PRL. Prof. Grodziński forsował konieczność podjęcia decyzji o wyeliminowaniu szkodliwej produkcji w Skawinie jako przewodniczącym Rady Ochrony Środowiska Miasta Krakowa. Wspierany był w tych działaniach przez aktywistów Polskiego Klubu Ekologicznego (sam też należał do grona jego współzałożycieli).
Relacje reporterskie - Proces przeciwko Hucie Aluminium – Skawina
Rekonstrukcja cyfrowa 20 minutowego reportażu TVP - audycja z cyklu "Obiektyw"
Zapis konfliktu pomiędzy mieszkańcami Borku Szlacheckiego, a zarządem Huty Aluminium w Skawinie. Spór dotyczy skażeń środowiska naturalnego oraz szkodliwego oddziaływania na zdrowie ludzi zamieszkałych wokół huty, fluoru wodoru, składnika gruzu z wanien elektrolitowych, który wykorzystano do utwardzania okolicznych dróg. Rozmowy z mieszkańcami wsi oraz przedstawicielami huty i naczelnikiem gminy na temat zaistniałej sytuacji. Autor reportażu stawia pytanie, w jaki sposób dopuszczono do skażenia i dlaczego żadna z powołanych do tego instytucji nie zapobiegła nieodwracalnym zmianom w zdrowiu i dobytku okolicznych mieszkańców.
Zdjęcia prezentowane poniżej zostały wykonane na terenie zakładu w roku 2021 r.
Źródło: OP / nowahistoria.interia.pl / TVPVOD / PSW-PK
